Sitemizi Beğen
Jeoloji Haberleri
Referanslarımız
Sondaj & Maden
Duyurular

Hosgeldiniz !


yeni web sitemiz yayina girmistir...

SONDAJ TEKNİĞİ

Sondajın Tanımı ve Açıklaması:Bir delici uç yardımı ile yeryüzünden itibaren içeriye doğru belirli çap ve derinlikte dönen borular ile veya darbeli tel, halat ve delici uç ile kuyular açılmasına SONDAJ denir.Sondaj sistemi ikiye ayrılır:

A. Rotary (dönerek çalışan) sondaj sistemi,
B. Percussion (darbeli) sondaj sistemi.

Bu sıralama sondajın yukarıdaki tanımını kapsamaktadır. Sondajda bir delici, yani bir matkap bulunur. Rotary sistemde; kuyuda matkaba bağlı bir borular sistemi vardır. Darbeli sistemde ise yine bir matkap bulunduğu halde kuyudaki delme işlemi sondaj makinasına bağlı çelik tel halat veya sondaj çubukları yardımı ile yapılır. Çalışma sisteminin farklı olması nedeni ile, sondajlar farklı şekilde çalışan makinalar ile yapılır. Darbeli sondajlar derinliği az sondajlardır. Bu nedenle derin sondajlarda Rotary sistem tercih edilir. Fakar her iki sondaj sisteminin birbirine üstün tarafları vardır.


1.SONDAJLARIN AMAÇLARI:Sondajlar genellikle aşağıda açıklanan amaçlar ile yapılır:A. Karot ve sediman numune alınarak jeolojik tabakaları saptamak, kayaçlar ile ilgili bilgi almak.Karot ve sediman numuneler ile sondajlarda rastlana tabakalar incelenir, alınan numuneler laboratuara gönderilerek tahlil ettirilir. Analizleri yapılır, gerekli deneyler yapılır, fosiller belirlenir, bu fosiller yardımı ile tabakların yaşları saptanır veya numuneler üzerinde gerekli araştırmalar yapılır.B. Madenlerin veya malzeme ocaklarının varlığının doğrultusunu, yatımını, derinlik ve miktarını saptamak..C. Su aramak ve üretmek,
D. Petrol aramak ve üretmek,
E. Doğal gaz aramak ve üretmek,
F. Jeotermal kaynak aramak ve üretmek,
G. Drenaj,
H. Enjeksiyon (yer altı beton baraj inşaatı),
I. Dinamit lağımı açmak ve beton kırmak,
İ. Havalandırma bacası inşaatı,
J. Maden kazalarında can kurtarma işlemleri,
K. Yer altı nükleer denemeleri,
L. Zeminin taşıma kapasitesinin saptanması ve zemin mekaniği deneyleri için sondaj yapmak.


Bunlar genellikle temel sondajlardır. Temel sondajların yapılma amaçları; baraj, köprü, tünel, termik ve nükleer santral, fabrika, çok katlı bine gibi yapıların oturacağı zeminin incelenmesi ve taşıma kapasitesinin saptanmasıdır. Bunun için tabakaların özellikleri, su içerikleri, su kaçırma derecesi, vs. gibi fiziki ve jeolojik veriler toplanarak değerlendirilir. Bunun yanında mühendislik amaçlı sondajlarda ayrıca aşağıdaki işlemler yapılır;

Standart Penetrasyon deneyleri yapılır,
Bozulmuş ve bozulmamış numuneler alınır,
Vane, dilatometre veya presyometre deneyleri yapılır,
Alüvyonun durumu incelenir ve permeabilite deneyleri yapılır,
Ana kayanın durumu belirlenir,
Hafriyat durumu incelenir, zemin sınıflandırılır ve hafriyat sınırı saptanır,
Kuyular arası sismik araştırma yapılır,

2.Sondaj Çeşitleri:Yukarıda ikiye ayırdığımız sondaj sistemleri hakkında burada kısaca açıklama yapılacaktır.

A. Rotary Sondaj Sistemi:Gelişmiş bir sondaj sistemidir. Darbeli sisteme göre Rotary sistem ile yapılan sondajlarda daha çok ilerleme yapılır. Özellikle dişli matkapların kullanılması ile bütün formasyonlarda bu sistem ile sondaj yapmak mümkündür. Rotary sistem ile yapılan sondajlarda kesici ve öğütücü bir matkaba, dönme hareketi verecek bir makinaya, kesilen zemin üzerinde matkabın basıncını muhafaza ettirecek bir tertibata ve matkap kesintilerini dışarı atabilecek bir sisteme gereksinim vardır. Bu faktörler kesici aletin, kesilen formasyonun içerisine girmesini sağlar ve sondaj deliğini açar. Her sondajda matkap mümkün olduğu kadar sabit bir hızla döndürülmeli ve sabit bir basınç altında düzgün bir şekilde çalıştırılmalıdır.


B. Darbeli Sondaj Sistemi:Bu sistem ile yapılan sondajlarda ağır bir matkabın ve sondaj çubuğunun eşit aralıklar ile indirilip kaldırılması sonucunda oluşan darbe kuvveti ile sondaj deliğinde rastlanan formasyon parçalanır ve zemin gevşetilir. Gevşetilmiş bu zemin ve yeni kesintiler bir çamur kovası veya kum kovası (Bailer) ile kuyudan çıkarılır. Kuru bir kuyu açarken matkap kesintilerinin atılamsında zayi olan suyu telafi etmek amacı ile su ilave edilmelidir. Sert kayalarda kuyu, genellikle muhafaza borusu olmadan açılabilir. Fakat yumuşak, heyelana ve yıkılmaya müsait veya sertleşmemiş formasyonlarda ise sondaj yapabilmek için muhafaza borusu kullanılır. Darbeli sondaj genellikle bir kule, kablolu vinç, aletleri kaldırmak ve indirmek için bir darbe sistemi ve motordan oluşur.


SONDAJIN TARİHÇESİ

İlk sondajların M.Ö. 1700 yıllarında Çinliler tarafından yapıldığı söylenmektedir. Su ve tuz elde etmek amacı ile açılan bu sondajların 500 m. Gibi o zamanki teknik olanaklar için çok fazla derinliklere indiği ve açılmalarının 10 yıldan fazla sürdüğü sanılmaktadır. Kimi kaynaklara göre ise Çinlilerin 1200 m derinliğe kadar sondaj yaptıkları bilinmektedir. Bununla birlikte Mısırlıların Piramitlerini inşaa eden küçük delikler açmak için ilk sondaj makinalarını kullandıkları da bilinmektedir.Uzun süre gelişim göstermeyen sondajcılık endüstri çağının başlaması ile önem kazanmış ve petrolün teknolojiye girmesi ile bir dönüm noktasına gelmiştir.


Petrolün ilk kez sondaj ile bulunduğu 1859 yılı modern sondajcılığın başlangıç tarihi sayılabilir. Petrolün artan önemi sondajcılığı etkilemiş ve zamanla gerek kullanılan donanımlar ile gerekse uygulanan yöntemler ile günün teknik olanaklarına uygun değişimler gerçekleştirilmiştir. İlk uygulanan sondaj yöntemi olan “ Kablolu Sondaj Yönteminden “ sonra Döner sondaj yönteminin bulunması ve açık deniz sondajlarının yapılmaya başlanması sondaj tekniğinin geçirdiği önemli evrimler olarak sıralanabilir. 


SONDAJIN TÜRLERİ

Sondajlar yapılış amaçlarına, derinliklerine, yapıldıkları yere, aranan maddelere, uygulanan yöntemlere göre türlere ayrılır.

YAPILIŞ AMAÇLARINA GÖRE SONDAJLAR:

a) Arama Sondajları
b) Geliştirme Sondajları
c) Üretim Sondajları
d) Yardımcı Sondajlar diye adlandırılırlar.

a)ARAMA SONDAJLARIAranması öngörülen maddelerin yeraltında varolup olmadıklarını saptamak amacı ile yapılan sondajlardır

b)GELİŞTİRME SONDAJLARIYeri saptanan bir yatağın büyüklüğünü belirlemek ve içerdiği maddenin dağılım alanın saptamak için yapılan sondajlardır

c)ÜRETİM SONDAJLARISınırları belirlenen yatağın sondajla açılacak kuyular ile işletilmesi söz konusu ise (Örneğin; petrol, doğal gaz, su, tuz ve kükürt yataklarında olduğu gibi) belirli bir plana uygun işletme kuyuları açılır. Bunlara üretim sondajları da denilir. 

d) YARDIMCI SONDAJLARBir yatağın işletilmesine yardımcı olmak amacı ile yapılan sondajlardır. Örneğin; petrol sahalarında açılacak su enjeksiyon kuyuları, büyük çaplı maden kuyularının açılması sırasında çevreden gelen suyun durdurulması için yapılan sondajlar bunlardandır.


DERİNLİKLERİNE GÖRE SONDAJLAR

a) Sığ Sondajlar
b) Derin Sondajlar
c) Çok Derin Sondajlar olmak üzere ayrılırlar.

Derinliği 500-1000m’ye kadar olan sondajlar sığ,

1000-4500 m derinliğe kadar inen sondajlar derin 

4500-6000 m’derinliğe kadar inmiş sondajlar ise çok derin Sondajlardır. 
6000 m’den daha derine inmiş sondajlar ise ultra derin
Dünyada bugüne kadar yapılmış en derin sondaj 9500 m.dir.

Son Güncelleme (Cuma, 24 Haziran 2011 15:48)